„Cóż poczniemy bez naszych barbarzyńców?” — pyta Konstandinos Kawafis, a w tym pytaniu pobrzmiewa lęk o własną tożsamość. Bo kim jesteśmy bez tych, wobec których możemy odsłonić nasze prawdziwe oblicza — słabe w upadku, radosne w uniesieniu, zwyczajnie ludzkie?
W ponowoczesności każdy idzie drogą nomadów, opuszczając miejsca nie do wytrzymania i szukając prawdy „bliskości fizycznej i dystansu duchowego” (Bauman). W świecie, w którym — jak u Kundery — „ciąg dalszy” staje się niepewny, intensyfikują się zarówno rozkosz, jak i utrapienie.
Nikt już nie jest „u siebie”. Czym zatem jest dzisiejsze barbarzyństwo?
I komu zależy na kapitale piętna?
Podczas rozmowy przyjrzymy się wyobrażeniom podsycanym przez „Ministerstwo Prawdy”, orwellowskim fantazmatom, które niszczą bliskość i zamiast niej ustanawiają lęk oraz destrukcję. Zastanowimy się także nad możliwością przywrócenia pierwotnej sceny ludzkiego spotkania (Levinas) oraz zadamy pytanie, czy w świecie zrujnowanej przyszłości może uratować nas przeszłość.
Jako że nasze spotkanie jest „wstępem do barbarzyństwoznawstwa”, chcielibyśmy:
– Po pierwsze: przyjrzeć się kategorii „barbarzyństwa” w kontekście historycznym i społecznym, a także odnieść ją do nas samych.
Kim jest dziś „barbarzyńca” w stosunku do tego, kim był w dawnych dyskursach oceny?
Czy „ja” ma prawo ujmować inność w pryzmacie normatywnej odmieńczości i jej stygmatu?
– Po drugie: zarysować horyzont możliwych przekształceń pojęcia „barbarzyńcy” w perspektywie twórczości oraz badań nad różnorodnością, inkluzją i relacją centrum–margines. Odwołując się do współczesnej refleksji społecznej, politycznej, filozoficznej i artystycznej, spróbujemy określić dzisiejsze miejsce odmieńców.
– Po trzecie: odnieść się do tezy Paula B. Preciado (Dysphoria mundi):
„Nie widzimy i nie rozumiemy świata; postrzegamy go, rozkładając na czynniki pierwsze przez wąskie kategorie, w których żyjemy.”
Czy możliwa jest koegzystencja w świecie poległych idei, opartych na zasadzie podejrzeń?
Czy potrzebujemy ostrych definicji?
Co sprawia, że człowiek patrzy w twarz drugiego i nie dziwi się jej — lecz ją podziwia?
Dyskusja koncentruje się na prawie do różnicy. Chcemy o nią pytać i jej doświadczać. To różnica porusza wyobraźnię, jest iskrą sztuki i horyzontem myśli. Nie prowadzi nas lęk ani „właściwa” interpretacja. W duchu Barthes’owskiego non-vouloir saisir — rezygnując z dominującego rozumienia, które splata i zniewala — zmierzamy ku ekstatycznym uwolnieniom i rozwikłaniom. Spotykamy się bez dominacji „ujarzmionego” podmiotu i jego wyłączeń. Jesteśmy nie tyle w jednoznaczności i dyskursie, co w rozmowie i różnorodności.
Ale czy możliwe jest jeszcze — jak chciała Hannah Arendt — pytanie o to, jak żyć we wspólnocie?
W rozmowie udział wezmą:
Bartosz Szydłowski — reżyser teatralny, dyrektor Teatru Łaźnia Nowa w Krakowie, od 2008 roku twórca i dyrektor Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia. Nominowany do Paszportu „Polityki”, laureat Srebrnego i Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Absolwent filmoznawstwa UJ oraz reżyserii PWST w Krakowie. W swojej pracy łączy współczesność, wątki społeczne, politykę i refleksję nad rolą sztuki publicznej. Twórca spektakli m.in. według Sofoklesa, Zapolskiej, Lorci, Mrożka, Stendhala i Szekspira.
Monika Płatek — profesor prawa Uniwersytetu Warszawskiego, ekspertka w dziedzinie prawa karnego i kryminologii. Badaczka praw człowieka, inkluzji społecznej osób wykluczonych, praw kobiet i mniejszości. Założycielka i prezeska Polskiego Stowarzyszenia Edukacji Prawnej; była pełnomocniczką RPO ds. ofiar przestępstw. Członkini stowarzyszeń Open Society i Rady Europy oraz rady programowej Archiwum im. Wiktora Osiatyńskiego. Kandydatka do Senatu i Parlamentu Europejskiego. Odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Mery Spolsky — piosenkarka, autorka tekstów i kompozytorka. Występowała na festiwalach Open’er, Pol’and’Rock i Męskie Granie. Absolwentka szkoły muzycznej i Uniwersytetu Warszawskiego (anglistyka, amerykanistyka). Laureatka nagród m.in. na Grechuta Festival i Przeglądzie Piosenki Aktorskiej. Dwukrotnie nominowana do Fryderyków. Autorka książki Jestem Marysia i chyba się zabiję dzisiaj. Jurorka programów You Can Dance i Drag Me Out. Sojuszniczka społeczności LGBTQ+. Prowadzi audycję Era Spolsky w Radio Nowy Świat.
Cveta Dimitrova — filozofka i psychoterapeutka, współautorka podcastu Nasze wewnętrzne konflikty (TOK FM). Publikowała m.in. w Gazecie Wyborczej i Polityce. Zajmuje się uwarunkowaniami cierpienia psychicznego.
Prowadzenie:
Remigiusz Ryziński — filozof i pisarz, profesor akademicki, stypendysta wielu instytucji (m.in. Rządu Francuskiego, Fundacji Schumana, Nippon Foundation, Miasta Warszawy, Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej). Tłumacz, teoretyk feminizmu, studiów nad męskością oraz gender/queer studies. Studiował pod kierunkiem Julii Kristevej w Paryżu. Autor książek Foucault w Warszawie, Dziwniejsza historia, Moje życie jest moje, Hiacynt. Laureat NatWest LGBT+ Diamonds 2018. Członek Rady Naukowej Ośrodka Społecznych Badań Queer UW. Twórca festiwalu Queer Book.
Fot. Moniki Płatek, autor: Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 PL
